Αγριόκυκνοι - η ιστορία της σύγχρονης Κίνας

Αγριόκυκνοι – Τρεις κόρες της Κίνας
Jung Chang
Εκδόσεις Εστία

Τρείς άγριοι κύκνοι.
Η γιαγιά ζει τα τελευταία χρόνια της Φεουδαρχικής Κίνας, θύμα μιας κοινωνίας που έβαζε τις γυναίκες στη χαμηλότερη θέση της οικογενειακής ιεραρχίας. Η μητέρα πρωτοστατεί στην επανάσταση, ζώντας την άνοδο του Κανγκ Κάι Τσεχ και καταλήγοντας με το σύντροφό της κομματικά στελέχη του κομμουνιστικού κόμματος του Μάο. Η κόρη, και συγγραφέας, μεγαλώνει μέσα στην παράνοια του κομμουνιστικού κράτους της Κίνας, ζώντας το λιμό, την «πολιτιστική» επανάσταση, την καταστροφή των βιβλίων, της μουσικής, των μνημείων και οτιδήποτε θύμιζε τέχνη ή επιστήμη, το καθεστώς της δημόσιας κατάδοσης, δίκης και διαπόμπευσης, τις τρελές οικονομικές ιδέες του Μάο και της κυρίας Μάο, μέχρι την αποδυνάμωση του κομμουνιστικού καθετώτος της Κίνας και το άνοιγμα της χώρας προς τη Δύση, οπότε και η ίδια έφυγε να σπουδάσει στην Αγγλία.

Το βιβλίο σφίγγει την καρδιά του αναγνώστη. Οι μοίρες των τριών αγριόκυκνων είναι αναπάντεχα σκληρές. Η περιγραφή του τρόπου με τον οποίο ένα, ουσιαστικά δικτατορικό, απολυταρχικό καθεστώς υποδουλώνει τον άνθρωπο, χωρίς όπλα, με πλύση εγκεφάλου και ψυχαναγκασμό, κάνοντας τον καθένα αστυνόμο, καταδότη και τιμωρό των γονιών, των αδερφών, των παιδιών του, ξεπερνάει το δικό μας νου. Η ζωή στην Κίνα περιγράφεται ζοφερή, καθώς ένα ένα τα σημάδια του πανάρχαιου κινέζικου πολιτισμού καταστρέφονται συστηματικά και οδηγούνται πάση θυσία στη λήθη.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο συγκλονιστικό. Μ'έπιασε απροετοίμαστη... Ξεκινούσα να διαβάσω άλλο ένα μυθιστόρημα για την εξωτική Κίνα, και βρέθηκα μπροστά στην πολύ προσωπική μαρτυρία αγώνα επιβίωσης, μιζέριας και διανοητικής καταπίεσης. Είχα στο μυαλό μου την εικόνα ότι μια δικτατορία επιβάλλεται με τα όπλα και η μάζα αντιστέκεται, ενώ το βιβλίο περιγράφει τη δύναμη του ψυχαναγκασμού σε μια χώρα όπου ο κόσμος έχει μάθει να υπακούει. Ήταν ένα σοκ.

Η Chang, έχοντας ζήσει από κοντά τον κομματικό μηχανισμό, είναι ίσως υποκειμενική στον τρόπο που τον περιγράφει, και πάντα αρνητική. Ίσως ο κόσμος που ζούσε εκτός κομματικού μηχανισμού να ζούσε κάπως καλύτερα – σίγουρα πάντως η στέρηση και η ανέχεια που περιγράφεται δεν μπορεί να είναι εντελώς ανακριβής.

Στο δεύτερο βιβλίο της, μια βιογραφία του Μάο που κυκλοφορεί ακόμη μόνο στα αγγλικά, η Chang εστιάζει στην «ανεπίσημη» ιστορία του και του σούρνει τα εξ’αμάξης. Δε μπορώ να γνωρίζω ποια ακριβώς είναι η ιστορική αλήθεια, πάντως και αυτό το βιβλίο οδηγεί τον αναγνώστη στην απελπισία.

Δύο βιβλία, ένας ακόμη καλός λόγος να ευγνωμονώ την τύχη μου που γεννήθηκα στην Ευρώπη και στην Ελλάδα...